oktober 2011
In Nederland zorgen 2,6 miljoen mensen meer dan acht uur per week of langer dan drie maanden voor een ander. Zo’n 1,1 miljoen mantelzorgers zorgen meer dan acht uur per week én langer dan drie maanden voor een ander. 450.000 mantelzorgers voelen zich zwaar belast of zelfs overbelast. Plotseling, door een ongelukkige samenloop van omstandigheden, ben ik er ook één. Mijn ouders raken beiden immobiel en hebben hulp nodig. Dus zet ik alles opzij en rijd de 125 km. naar hen toe. Zoals een oudste dochter betaamt, regel en organiseer ik en geef wat adviezen die met grote dank ontvangen worden. Gelukkig zijn er familieleden en buren die de dagelijkse zorg op zich nemen, want van afstand zijn mijn mogelijkheden maar beperkt. Ik heb intensiever contact met mijn ouders dan ooit en voel me dankbaar dat ik er voor ze kan zijn. Hallelujah, zo gewaardeerd ben ik nog nooit!

Totdat het fout gaat. In de laatste weken voor de schoolvakantie vragen gezin en afronding van het werk meer energie dan ik eigenlijk heb en ben ik minder beschikbaar. Dan breekt de spreekwoordelijke hel los en krijg ik verwijten over me heen. Ineens ben ik te afwezig en niet alleen nu, nee, ook de afgelopen jaren blijk ik het helemaal fout gedaan te hebben. Voila, alle oude patronen, met alle pijn die daar bij hoort, zijn daar! Wanneer ik even afstand neem, kan ik zien en voelen hoe klein ik me maak en hoe ik overleef in de pijn. Gelukkig kan ik ook iets omkeren en kan ik mij verweren tegen de beschuldigingen op een manier die ik eerder niet voor elkaar kreeg. Nog een fase verder krijg ik inzicht in hoe ik het proces zelf vastzet wanneer ik doe wat ik altijd gedaan heb. En zie ik hoe dit proces zich in mijn leven heeft herhaald in conflictsituaties waarin ik meen onmachtig te zijn.

In mijn praktijk, maar vooral in het verpleeghuis, heb ik regelmatig te maken met mantelzorgers die zich zwaar belast voelen. Natuurlijk, wanneer je maand na maand, jaar na jaar, intensief voor iemand zorgt, kost dat tijd en energie, dus dat is een belasting. Vaak blijkt echter dat de emotionele last het zwaarst weegt. Wanneer kinderen voor hun ouders gaan zorgen, intensiveert de relatie en komen allerlei patronen terug die als zeer pijnlijk worden ervaren. Bij partners wordt vaak pijnlijk duidelijk hoe de relatie altijd is geweest of niet is geweest. Rouw om een slecht huwelijk is veel zwaarder dan wanneer je het goed hebt gehad samen! Omdat ouders of partner afhankelijk zijn, is het niet mogelijk om afstand te bewaren wanneer je daar zelf behoefte aan hebt en is de pijn van de relatie niet meer te vermijden. Wanneer ik als therapeut de vraag stel: ‘Wat maakt dat je toch voor hem/haar wilt zorgen?’ komen er vaak eerst antwoorden in de trend van een verplichting en druk
van buitenaf (‘Dat hoort toch zo’ of ‘In goede en slechte tijden…’), maar daarna volgt meestal een gevoel van verbondenheid. Deze verbinding wordt juist voelbaar door de afhankelijkheid van de ander. Dan blijkt het onmogelijk om iemand de rug toe te keren, hoe moeilijk het ook is.

Zelf was ik vanuit mijn gewaarzijn in staat om bij mezelf helder te krijgen wat mijn aandeel was in het proces en bleef ik niet steken in de onmacht. Als therapeut/psycholoog ben ik in de gelegenheid om mensen te helpen tot een soortgelijk gewaarzijn te komen. Mantelzorgen wordt dan een kans: om oud zeer te verwerken, patronen te doorbreken en terug te komen bij het gevoel van verbinding.